Zgodnie z ustawą z 10.6.2010 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 125, poz. 842) każda gmina w Polsce powinna już w 2010 r. powołać zespół interdyscyplinarny (art. 6 ust. 2), którego zadaniem jest wsparcie realizacji gminnego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie i ochrony ofiar przemocy w rodzinie. Dokładny scenariusz powołania i funkcjonowania zespołu ustawodawca zaproponował w art. od 9a do 9d.

Warto podkreślić, że nie jest to propozycja czysto teoretyczna. W około 20% gmin w Polsce przed wejściem w życie nowelizacji ustawy funkcjonowały mniej lub bardziej formalnie powołane zespoły interdyscyplinarne. Czasami nosiły nazwę lokalnych koalicji na rzecz przeciwdziałania przemocy, często łączyły zadania zespołu interdyscyplinarnego ds. gminnej strategii antyprzemocowej i grupy roboczej ds. rozwiązywania konkretnych przypadków. Na doświadczeniach tych społeczności oparli się posłowie pracujący w sejmowej podkomisji zajmującej się przygotowaniem nowelizacji ustawy z 29.7.2005 r. o przeciwdziałaniu przemocy w rodzinie.

I tak zgodnie z prawem - rada gminy określa, w drodze uchwały, tryb i sposób powoływania i odwoływania członków zespołu interdyscyplinarnego oraz szczegółowe warunki jego funkcjonowania (art. 9a ust.15). Następnie wójt/burmistrz/prezydent powołuje imiennie skład zespołu (ust. 3), ale przewodniczącego zespołu wybierają już jego członkowie spośród swego składu na pierwszym posiedzeniu (ust.6). Roztropnie jest na tę funkcję wybrać osobę, która jest specjalistą z zakresu przeciwdziałania przemocy w rodzinie bądź niekwestionowanym liderem działań społecznych w lokalnym środowisku. W tej funkcji dobrze sprawdzają się właśnie przedstawiciele jednostek pomocy społecznej.

A mamy z kogo wybierać, gdyż w skład zespołu obligatoryjnie wejdą przedstawiciele:

1) jednostek organizacyjnych pomocy społecznej;

2) gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych;

3) Policji;

4) oświaty;

5) ochrony zdrowia;

6) organizacji pozarządowych;

7) oraz kuratorzy sądowi.

Do zespołu można także zaprosić przedstawicieli innych podmiotów, które działają na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie (np.: straż miejska, prokuratura, sądy, przedstawiciele kościołów i wspólnot religijnych, radni zajmujący się polityką społeczną itd.) Katalog tych osób nie jest prawnie zamknięty, jednak pamiętać trzeba, że zespoły składające się ze zbyt wielkiej liczby członków są niezbyt skutecznymi ciałami. Optymalna liczba to 8-12 osób. Nie za mało (aby prace zespołu mogły się dynamicznie toczyć), ale i nie za dużo (gdy osób jest za dużo, wtedy więcej czasu przeznaczamy na procedowanie wspólnych stanowisk zamiast na posuwanie spraw do przodu).

Zadaniem tego zespołu (art. 9b ust. 2) jest integrowanie i koordynowanie realizacji zadań wynikających z gminnego programu przeciwdziałania przemocy w rodzinie i ochrony ofiar przemocy w rodzinie, w szczególności poprzez:

1) diagnozowanie problemu przemocy w rodzinie;

2) podejmowanie działań w środowisku zagrożonym przemocą w rodzinie mających na celu przeciwdziałanie temu zjawisku;

3) inicjowanie interwencji w środowisku dotkniętym przemocą w rodzinie;

4) rozpowszechnianie informacji o instytucjach, osobach i możliwościach udzielenia pomocy w środowisku lokalnym;

5) inicjowanie działań w stosunku do osób stosujących przemoc w rodzinie.

Przekładając to na język trochę mniej „ustawowy”, członkowie zespołu interdyscyplinarnego mają tworzyć (bo kto inny lepiej od nich zna się na tym problemie?) i nadzorować realizację gminnych programów przeciwdziałania przemocy w rodzinie, monitorować to zjawisko (jego skalę, specyfikę dla danej społeczności, dynamikę w latach, skuteczność podejmowanych dotychczas działań profilaktycznych i naprawczych itd.), wyznaczać priorytety działań i finansowania (programy zwykle są kilkuletnie, a ich finansowanie roczne, więc trzeba decydować jakie zadania i w jakim wymiarze w danym roku finansować), zlecać badania socjologiczne, inicjować kampanie edukacyjne, pozyskiwać środki i partnerów, lobbować u lokalnych władz na rzecz dostrzegania wagi problemu przemocy domowej jako generującej koszty społeczne i ekonomiczne itd.

Przy tak postawionych zadaniach członkami zespołu interdyscyplinarnego powinni być przedstawiciele instytucji na poziomie co najmniej średniego personelu kierowniczego. A więc nie jeden z wielu dzielnicowych, ale np. zastępca komendanta policji ds. prewencji, pod którego podlegają zarówno dzielnicowi, jak i służby interwencyjne. Nie jeden z wielu pracowników socjalnych pracujących w środowisku, ale ktoś z kadry kierowniczej OPS bądź pracownik działu pomocy specjalistycznej, specjalista pracy z rodziną posiadający przeszkolenie z zakresu pracy z rodzinami, w których występują problemy z przemocą.

Doświadczenia pokazują, że sprawna praca gminnego zespołu najbardziej jest w interesie tych służb, które na co dzień borykają się z problemem przemocy w rodzinie wśród swoich beneficjentów – a więc policji, kuratorów sądowych, pomocy społecznej oraz wyspecjalizowanych organizacji pozarządowych (czyli takich, których głównym celem działań jest przeciwdziałanie przemocy). Przy wyborze osoby kierującej pracami zespołu lub prezydium zespołu (strukturę pracy określi uchwala rady gminy, ale nie musi ona być identyczna w każdej gminie – wszak gminy różnią się wielkością, zasobami instytucjonalnymi oraz nasileniem skali problemu przemocy domowej itd.) warto kierować się gotowością do zaangażowania w pracę.

Pamiętać bowiem musimy, że członkowie zespołu wykonują zadania w ramach obowiązków służbowych lub zawodowych (art. 9a ust. 13), warto więc, aby codzienna praca i praca w zespole były ze sobą w ścisłym powiązaniu.

Zgodnie z tą filozofią ustawodawca powierzył obsługę organizacyjno-techniczną zespołu interdyscyplinarnego ośrodkowi pomocy społecznej. Może to oznaczać, że spotkania zespołu odbywają się w siedzibie OPS (jeśli są na to warunki lokalowe), ale zwykle oznacza to, że przedstawiciel OPS (pamiętajmy, że w zespole może być więcej niż jedna osoba reprezentująca daną instytucję) pełni rolę sekretarza zespołu – wysyła zawiadomienia o zebraniach, przygotowuje protokoły z zebrań, przechowuje dokumentację, dba o zarezerwowanie sali na spotkanie itd.

Znane mi zespoły interdyscyplinarne spotykają się bądź w jednym miejscu (np. w sali urzędu gminy, w siedzibie Punktu Informacyjno-Konsultacyjnego) bądź cyklicznie w różnych miejscach pracy członków zespołu (w komisariacie, w OPS, w szkole, w poradni psychologiczno-pedagogicznej, w placówce terapii uzależnień itd.), co ma walor integrujący środowisko oraz poznawczy – wiemy, kto, gdzie i w jakich warunkach pracuje.

Jedno z ważniejszych zadań, które ustawodawca nałożył na zespół interdyscyplinarny, jest w nowelizacji wymienione trochę w innym porządku i może umknąć naszej uwadze. W art. 9d została opisana procedura „Niebieskich Kart”. I tam w ust. 3 tegoż artykułu czytamy: Przedstawiciele podmiotów, o których mowa w ust. 2, realizują procedurę „Niebieskie Karty” w oparciu o zasadę współpracy i przekazują informacje o podjętych działaniach przewodniczącemu zespołu interdyscyplinarnego.

I choć osobą wskazaną w tym przepisie jest przewodniczący zespołu, to pamiętajmy, że zadanie zarządzania tymi informacjami przewodniczący może powierzyć dowolnej osobie z zespołu. Ja rekomenduję, aby była to osoba pełniąca funkcję „koordynatora Niebieskich Kart”, najlepiej na co dzień pracująca w instytucji gromadzącej informacje o problemach społecznych na naszym terenie. Najczęściej i najsprawniej wykonują to pracownicy socjalni bądź policyjni koordynatorzy procedury „Niebieskich Kart”.

Zobacz także:

System przeciwdziałania przemocy w rodzinie po nowelizacji

Czy Policja nadal realizuje procedurę „Niebieskie Karty”?