Decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego (art. 41 pkt 1 u.p.s.)

Komentarz

W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przy­znany specjalny zasiłek celowy. Świadczenie takie przyznawane jest w wysokości nieprzekraczającej kryterium dochodowego osoby samo­tnie gospodarującej lub kryterium dochodowego rodziny. Zasiłek ten nie podlega zwrotowi (art. 41 pkt 1 u.p.s.).

Jedna z zasad, w oparciu o które udzielana jest pomoc społeczna, stanowi, że prawo do świadczeń pieniężnych przysługuje osobom lub rodzinom osiągającym dochody nieprzekraczające ustalonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. kryterium dochodowego lub w ogóle nieposiadającym do­chodu. Ustawodawca przewidział jednak sytuacje, w których dana osoba lub rodzina, pomimo niespełnienia wskazanego kryterium, będzie mogła uzyskać świadczenie z pomocy społecznej. Przesłanką pozwa­lającą na przyznanie tego rodzaju wsparcia i jednocześnie warunkującą jego udzielenie jest zaistnienie „szczególnie uzasadnionego przypadku". Należy też zwrócić uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyj-nym ukształtował się pogląd, iż w sytuacji niepełnienia przez osobę ubie­gającą się o udzielenie pomocy ustawowego kryterium dochodowego, organ pomocy społecznej zobowiązany jest z urzędu rozważyć, czy w danym przypadku nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia spe­cjalnego zasiłku celowego.

Pojęcie „szczególnie uzasadnionego przypadku" nie zostało zde­finiowane w u.p.s., co nie ułatwia organom administracji orzekania w tego typu sprawach. Z drugiej strony pozwala to na indywidualne potraktowanie każdego konkretnego przypadku i dokonanie oceny, czy w sytuacji danego wnioskodawcy istnieją przesłanki do udzielenia specjalnego zasiłku celowego. Trzeba jednak podkreślić, że z uwagi na swój charakter specjalny zasiłek celowy powinien być udzielany w sy­tuacjach zupełnie wyjątkowych. „Szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarze­nia nie należą do zdarzeń codziennych, ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wy­magające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości"¹. „Szczególne przypadki, o któ­rych mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., muszą być tak wyraziste i odbiegające od sytuacji osób spełniających kryterium dochodowe, że uzasadniają przyznanie tej szczególnej pomocy, co w konsekwencji prowadzi do zrównania sytuacji osób osiągających dochody przekraczające przyjęty przez ustawodawcę próg dochodowy z sytuacją osób, które takich do­chodów nie uzyskują"². Skoro o możliwości przyznania specjalnego zasiłku celowego nie decyduje dochód strony, a sytuacja, w jakiej się ona znalazła, to świadczenie takie powinno być udzielone w okolicz­nościach zupełnie wyjątkowych. Nie można też z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, że udzielenie tego zasiłku jest obo­wiązkiem organu - tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe³.

Z omawianego przepisu wynika, że organ pomocy społecznej nie ma obowiązku udzielenia wnioskodawcy specjalnego zasiłku celowego. Uznanie administracyjne w tym przypadku obejmuje zarówno roz­strzygnięcie co do samego udzielenia pomocy w tej formie, jak też co do wysokości świadczenia. Ustawodawca ustalił bowiem jedynie górną gra­nicę specjalnego zasiłku celowego. Rolą organu rozpatrującego wniosek o przyznanie tego świadczenia jest jednak wnikliwe ustalenie, w jakiej sytuacji osobistej, rodzinnej, życiowej, majątkowej znajduje się dana osoba. Należy zbadać, jakie osiąga dochody, jakie ma wydatki i co spo­wodowało, że strona uznaje, iż znalazła się w szczególnej sytuacji uza­sadniającej udzielenie jej tego nadzwyczajnego wsparcia. Ustaleń tych organ pomocy społecznej powinien dokonać w trakcie wywiadu środo­wiskowego z uwzględnieniem reguł zawartych w art. 7 i art. 77 k.p.a. Wynik swych ustaleń organ powinien przedstawić w uzasadnieniu de­cyzji tak, aby strona i ewentualnie organ odwoławczy mogły poznać ar­gumentację organu pierwszej instancji. Udzielając zasiłku, organ pomocy społecznej ma również obowiązek uzasadnić, dlaczego świadczenie udzielane jest w takiej a nie innej wysokości i co miało wpływ na jego wysokość. Jeżeli zdecydowała o tym suma środków finansowych po­zostawionych do dyspozycji OPS, należy wyjaśnić również, jaką kwotą organ dysponuje oraz jakie są zasady udzielania świadczeń i rozdziału tych środków.

Trzeba też podkreślić, że tak, jak każde świadczenie z pomocy społecznej, specjalny zasiłek celowy powinien być udzielony na nie­zbędne potrzeby bytowe, których zaspokojenie stało się niemożliwe wskutek wystąpienia nieprzewidzianych, nadzwyczajnych, wyjątko­wych okoliczności.

Na tle orzecznictwa sądowoadministracyjnego można stwierdzić, że zasiłek specjalny nie powinien być przyznawany przykładowo na:

• podnoszenie standardów codziennego funkcjonowania osób zgłaszających się po pomoc,

• sfinansowanie kosztów związanych z transportem taksówko-wym, zatrudnieniem prywatnej opiekunki, zakupem prezen­tów dla dzieci,

• sfinansowanie wypoczynku wakacyjnego dzieciom,

• zwrotu wcześniej poniesionych wydatków,

• uiszczenie zaległości w opłatach mieszkaniowych,

• zwrotu wydatków na już zakupiony towar.

Należy jednak pamiętać, że każdy konkretny przypadek powi­nien być przez organ pomocy społecznej rozpatrywany indywidualnie w odniesieniu do sytuacji, w jakiej znalazła się dana osoba lub rodzina. Warto również zwrócić uwagę, że organy pomocy społecznej, w sytua­cji podjęcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego w okreś­lonej kwocie, często odstępują od przedstawienia w uzasadnieniu argumentów, które spowodowały przyznanie świadczenia w kwocie niższej, niż oczekiwała strona. Brak ten, w przypadku ewentualnego za­skarżenia decyzji organu pierwszej instancji, może być powodem po­stawienia temu organowi zarzutu dowolności w orzekaniu i przekroczenia granic uznania administracyjnego.

Zobacz także:

Decyzja o przyznaniu pomocy na kontynuowanie nauki (art. 88 u.p.s.)

Jak często można przyznawać zasiłek celowy specjalny?

Co należy rozumieć pod pojęciem „niezbędnej potrzeby życiowej” i jak uzasadniać ograniczenie tego pojęcia (art. 39 ustawy o pomocy społecznej)?