PYTANIE: 

Pytanie dotyczy dłużników niespłacających świadczeń pomocy społecznej, zobowiązanych do zwrotu na podstawie ustawy z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej. Nasz ośrodek pomocy społecznej wszczął już egzekucję administracyjną wobec dłużników, tj. wystosowaliśmy tytuły egzekucyjne. Wiadomo, że postępowanie egzekucyjne w Urzędach Skarbowych trwa dosyć długo. Czy powinniśmy informować Urząd Skarbowy, że minęło 3 lata od dnia, w którym decyzja ustalająca należności do zwrotu stała się ostateczna i należność uległa przedawnieniu? Byłoby to na niekorzyść Ośrodka, ponieważ my zachowaliśmy odpowiednie terminy. Co wtedy robić z takim dłużnikiem? Czy możemy przygotować tytuł wykonawczy, jeżeli minęły już ponad 2 lata od wydania decyzji, licząc, że Urząd Skarbowy zdąży go zrealizować w odpowiednim czasie?

ODPOWIEDŹ:

Zasadą panującą w pomocy społecznej jest przyznawanie świadczeń przede wszystkim bezzwrotnie.

Ustawa ściśle wymienia sytuacje, gdy jednostka pomocy społecznej może żądać zwrotu części lub całości kosztu przyznanej i zrealizowanej pomocy.

Są to:

1. świadczenia z pomocy społecznej przyznane pod warunkiem zwrotu,
2. świadczenia nienależnie pobrane.

Ograniczone jest także źródło, z którego zwracane mogą być należności (sami zadłużeni – osoba lub rodzina korzystająca z pomocy – z własnego majątku, spadkobiercy – tylko z masy spadkowej pozostałej po świadczeniobiorcy, art. 96 ustawy z 12.3.2004 r. o pomocy społecznej, Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362, dalej jako u.p.s.).

Świadczenia nienależnie pobrane mogą być ściągane niezależnie od dochodu. Należy jednak zwrócić uwagę, że u.p.s. w art. 98 przewiduje zastosowanie art. 104 ust. 4 u.p.s., tj. odstąpienie od żądania zwrotu.

Świadczenie nienależnie pobrane jest zdefiniowane w bardzo wąskim zakresie. Art. 6 pkt 16 u.p.s. – jako świadczenie nienależnie pobrane traktuje tylko dwa rodzaje wypłacanych świadczeń:

1. świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji,
2. świadczenie uzyskane lub kontynuowane ze względu na niepoinformowane o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.

Żaden  inny przypadek uzyskania przez klienta lub rodzinę dochodu (np. wypłacenie wyrównania z ZUS – jeżeli klient nie ubiegał się o nie bez wiedzy ośrodka pomocy społecznej) – nie jest świadczeniem nienależnie pobranym i nie ma podstaw, aby żądać jego zwrotu.

W przypadku, gdy mamy do czynienia ze świadczeniem przyznanym pod warunkiem zwrotu oraz świadczeniem nienależnie pobranym, tytułem wykonawczym będzie decyzja żądająca zwrotu wartości zrealizowanego świadczenia. Ośrodek lub inna jednostka pomocy społecznej wystawiająca tytuł wykonawczy nie nalicza odsetek od świadczeń z pomocy społecznej. Dopiero urząd skarbowy, prowadząc postępowanie egzekucyjne, nalicza sam odsetki od toczącego się przed nim postępowania.

Świadczenia z pomocy społecznej przedawniają się na zasadach ogólnych – po 10 latach od ich uzyskania. Wyjątkiem są świadczenia o charakterze okresowym, bo te przedawniają się po 3 latach od ich otrzymania. Oznacza to, że wystawiając tytuł wykonawczy, nie powinniśmy obejmować okresów, które zakończyły się przed trzema laty. Świadczenie okresowe za konkretny miesiąc przedawnia się 3 lata później niż zostało wypłacone (art. 104 ust. 1 – zasady ogólne).

Bieg przedawnienia zostaje przerwany przez każdą czynność wierzyciela, która zmierza do odzyskania wierzytelności. Przedawnienia przerywa więc pismo skierowane do dłużnika z żądaniem zwrotu należności, rozłożenie dłużnikowi długu na raty, częściowa spłata należności przez dłużnika.

Należności wymienione w art. 104 ust. 1 u.p.s. przedawniają się z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się wykonalna (bądź strona nie wniosła odwołania bądź zostało one oddalone a decyzja utrzymana w mocy). Nie można więc zwlekać z wysłaniem tytułu wykonawczego, czyli tej decyzji, ponad 3 lata.

Przedawnienie długu przerywa skierowanie tytułu wykonawczego do urzędu skarbowego z wnioskiem o podjęcie egzekucji administracyjnej. Po każdej skutecznej przerwie przedawnienie biegnie od początku. Tak więc dla urzędu skarbowego termin przedawnienia biegnie od momentu złożenia tytułu wykonawczego i Państwo nie musicie się obawiać, że upłynie termin uprawniający do egzekucji. Teraz każda czynność urzędu skarbowego w stosunku do dłużnika będzie ponownie przerywać przedawnienie.

Nie ma także przeszkód, by złożyć tytuł wykonawczy, jeżeli minęło 2 lata od przyznania świadczenia. Proszę tylko pamiętać, że najpierw należy dłużnika wezwać do dobrowolnej spłaty zadłużenia.

Oczywiście istnieje możliwość, że urząd skarbowy po zbadaniu stanu dochodów i majątku dłużnika umorzy postępowanie egzekucyjne, wskazując na bezskuteczność egzekucji. Zdarza się to ostatnio często, w szczególności w przypadku dłużników alimentacyjnych. Wierzyciel ma prawo do złożenia zażalenia na to postanowienie.

W przypadku dłużników z pomocy społecznej nadal korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat (art. 104 ust. 2 u.p.s.). Jest to jedyny przypadek, gdy egzekucja jest prowadzona ze świadczeń z pomocy społecznej.